Böbrek Üstü Bezi (Adrenal) Hastalıkları

Böbrek Üstü Bezi (Adrenal Bez) Nedir?

Böbrek üstü bezleri (adrenal bezler), her iki böbreğin hemen üzerinde yer alan ve vücudun pek çok hayati işlevini düzenleyen hormonları üreten küçük iç salgı bezleridir. Bu bezler; kan basıncının (tansiyonun), tuz ve su dengesinin, vücudun strese karşı yanıtının, metabolizmanın ve cinsel gelişimin düzenlenmesinde kritik rol oynar.

Böbrek Üstü Bezi Hastalıkları Nelerdir?

Böbrek üstü bezi hastalıkları genel olarak nadir görülür; ancak bazıları ciddi, hatta erken müdahale gerektiren sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu hastalıklar; bezlerin normalden fazla hormon üretmesi, yeterli hormon üretememesi, bezde kitle (nodül/adenom) gelişmesi veya doğumsal/genetik bozukluklar sonucunda ortaya çıkabilir:

• Fazla Hormon Üretimi (Hiperfonksiyon): Böbrek üstü bezlerinin aşırı hormon üretmesi; Cushing sendromu (kortizol fazlalığı), primer aldosteronizm (aldosteron fazlalığı) ve feokromositoma (adrenalin benzeri hormonların fazlalığı) gibi hastalıklara yol açabilir. Üretilen hormonun türüne göre dirençli yüksek tansiyon, hızlı kilo artışı, kas güçsüzlüğü, ataklarla gelen çarpıntı, aşırı terleme, baş ağrısı veya kan şekeri yüksekliği gibi belirtiler görülebilir.
• Yetersiz Hormon Üretimi (Adrenal Yetmezlik): Böbrek üstü bezlerinin vücudun ihtiyacı olan hormonları yeterince üretememesi durumudur. Sürekli halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı, bulantı, tansiyon düşüklüğü ve bazen ciltte koyulaşma gibi belirtilere neden olur. Tedavi edilmediğinde veya ağır stres/enfeksiyon durumlarında hayatı tehdit edebilen adrenal kriz gelişebilir.
• Böbrek Üstü Bezi Kitleleri (Adrenal İnsidentaloma / Adenomlar): Başka bir nedenle yapılan ultrason, tomografi veya MR çekimlerinde böbrek üstü bezlerinde tesadüfen kitleler saptanabilir. Bu kitlelerin büyük çoğunluğu iyi huylu ve hormon salgılamayan oluşumlardır; ancak her kitlenin hormon üretip üretmediği ve iyi huylu olup olmadığı mutlaka endokrinoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
• Genetik ve Doğumsal Hastalıklar (Konjenital Adrenal Hiperplazi vb.): Hormon üretim basamaklarındaki doğumsal enzim eksikliklerine bağlı olarak vücuttan tuz kaybına, tansiyon bozukluklarına, kadınlarda aşırı tüylenme ve adet düzensizliğine veya cinsel gelişim bozukluklarına yol açabilir.

Tanı ve Tedavi Süreci Nasıl Planlanır?

Böbrek üstü bezi hastalıklarının belirtileri çoğu zaman diğer sistem hastalıklarıyla karışabilir. Bu nedenle doğru tanı için hastanın şikâyetleri ve muayene bulguları; özel hormon testleri (kan ve 24 saatlik idrar analizleri, baskılama veya uyarı testleri) ve radyolojik görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirilir. Tedavi; hastalığın türüne göre eksik hormonun yerine konulması, ilaç tedavisi, cerrahi müdahale veya sadece düzenli takip şeklinde planlanır.

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa bir hekime başvurmanız önerilir. Bu belirtiler başka nedenlerden de kaynaklanabilir; tanı, muayene ve laboratuvar değerlendirmesiyle konur.

• Dirençli yüksek tansiyon
• Hızlı kilo artışı ve kas güçsüzlüğü
• Ataklarla gelen çarpıntı, aşırı terleme ve baş ağrısı
• Kan şekeri yüksekliği
• Sürekli halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı ve bulantı
• Tansiyon düşüklüğü ve bazen ciltte koyulaşma
• Başka bir nedenle yapılan ultrason, tomografi veya MR çekiminde tesadüfen saptanan böbrek üstü bezi kitlesi