Hipofiz Bezi Hastalıkları

Hipofiz Bezi Nedir?

Beynin alt kısmında yer alan küçük bir organ olan hipofiz bezi, vücuttaki diğer hormon salgılayan bezleri ve organları kontrol ettiği için “yönetici bez” olarak adlandırılır. Hipofiz bezi bu görevini, yapısındaki farklı hücrelerden salgıladığı çeşitli hormonlar aracılığıyla gerçekleştirir ve vücudun tam bir uyum içinde çalışmasını sağlar.

Hipofiz Adenomu Nedir?

Hipofiz bezi içinde zamanla değişik boyutlarda olabilen anormal doku büyümeleri gelişebilir; bu oluşumlara genel olarak adenom adı verilir. Çok büyük oranda iyi huylu olan bu adenomlar, hiçbir şikâyet ya da bozukluğa neden olmadan yıllarca aynı boyut ve özellikte kalabileceği gibi, farklı mekanizmalarla bazı sağlık sorunlarına da yol açabilir:

• Aşırı Hormon Üretimi: Adenomlar kontrol dışı ve normalden fazla hipofiz hormonu üretebilir.
• Çevre Dokulara Bası: Büyüyerek yakın çevresindeki dokulara baskı yapabilir. Örneğin komşuluk nedeniyle gözden beyine giden görme sinirlerine bası yaparak görme sorunlarına yol açabilir.
• Hormon Yetersizliği: Büyük bir adenom, hipofiz bezindeki sağlıklı hücrelere zarar vererek bu hücrelerin yeterli hormon üretmesini engelleyebilir.

Hipofiz Adenomlarının Belirtileri Nelerdir?

Özellikle küçük ve hormon salgılamayan adenomlar hiçbir belirti vermeyebilir. Bu tür adenomlar çoğunlukla başka bir sebeple çekilen beyin MR tetkiklerinde tesadüfen saptanır. Hormon salgılayan veya büyüyen adenomlar ise şu belirtilere neden olabilir:

• Kadınlarda adet düzensizliği, adetin kesilmesi ve gebelik olmaksızın memeden süt gelmesi
• Cinsel isteğin azalması ve erkeklerde sertleşme (ereksiyon) problemleri
• Akromegali: Büyüme hormonunun aşırı salgılanmasına bağlı olarak el, ayak ve çene gibi vücut bölümlerinin normalden fazla büyümesi
• Cushing Hastalığı: Böbrek üstü bezini uyaran hormonun fazlalığına bağlı kilo artışı, tansiyon yüksekliği, kan şekeri bozukluğu ile kemik ve kas zayıflığı
• Hipertiroidizm: Tiroid bezinin aşırı uyarılmasına bağlı olarak fazla çalışması
• Baş Ağrısı ve Görme Sorunları: Adenomlar hormon salgılamasa bile büyüdüklerinde baş ağrısına ve görme alanı kayıplarına yol açabilir.

Tanı İçin Hangi Tetkikler Yapılır?

Bu şikâyetlerin biri veya birkaçı nedeniyle endokrinoloji uzmanına başvurulduğunda; hekim tanıyı kesinleştirmek için kan ve idrarda hormon tetkikleri, hipofiz MR görüntülemesi ve gerektiğinde ayrıntılı görme alanı muayenesi isteyecektir.

Hipofiz Adenomları Nasıl Tedavi Edilir?

Öncelikle hipofiz adenomlarını kötü huylu bir beyin tümörü gibi düşünüp endişelenmemek gerekir. Küçük ve hormon salgılamayan adenomlar tedavi gerektirmeden düzenli aralıklarla takip edilebilir. Büyük olan veya hormon salgılayarak şikâyete neden olan adenomlar ise tedavi edilmelidir.

Tedavide ilaç tedavisi, cerrahi müdahale ve radyoterapi (ışın tedavisi) yöntemleri uygulanır. Bazı adenomlar yalnızca ilaçla (ağızdan alınan tabletler veya enjeksiyonlarla), bazıları sadece cerrahiyle, bir kısmı ise hem cerrahi hem de ilaç yöntemiyle tedavi edilir. Radyoterapi çoğunlukla cerrahi ve ilaç tedavisiyle tam sonuç alınamayan hastalarda tercih edilen bir yöntemdir. En uygun tedavi planı endokrinoloji uzmanı tarafından belirlenir.

Hipofiz Adenomu Olan Kişiler Gebe Kalabilir mi?

Hipofiz adenomu olan kadınlar gebelik planladıklarında mutlaka öncesinde endokrinoloji uzmanına danışmalıdır. Hekim, gebelik öncesinde adenomu kontrol altına almak veya kullanılan ilaçları gebeliğe uygun şekilde yeniden düzenlemek isteyecektir. Gebelik saptandığında da kullanılan ilaçlara devam edilip edilmeyeceği mutlaka hekim kontrolünde kararlaştırılmalıdır.

Hipofiz Bezi Yetersizliği Nedir ve Neler Yapar?

Hipofiz bezinin çeşitli nedenlerle az çalışması veya hormon üretememesi durumuna hipofiz bezi yetersizliği denir. Bazen tek bir hormonda eksiklik görülürken, bazen bezin ürettiği tüm hormonlarda yetersizlik gelişebilir. Belirtiler eksik olan hormonun türüne göre değişiklik gösterir:

• Sürekli yorgunluk hissi, halsizlik ve soğuğa tahammülsüzlük
• İştah azalması, bulantı, kilo kaybı ve tansiyon düşüklüğü
• Cinsel isteksizlik ve çocuk sahibi olmada güçlük (kadın ve erkekte)
• Kadınlarda adet düzensizliği, adetten kesilme ve doğum sonrası süt verememe
• Erkeklerde vücut kıllarında azalma ve testislerde küçülme
• Çocuklarda ve ergenlerde büyüme geriliği, boy kısalığı ve ergenliğe girmede gecikme

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa bir hekime başvurmanız önerilir. Bu belirtiler başka nedenlerden de kaynaklanabilir; tanı, muayene ve laboratuvar değerlendirmesiyle konur.

• Kadınlarda adet düzensizliği, adetin kesilmesi ve gebelik olmaksızın memeden süt gelmesi
• Cinsel isteğin azalması ve erkeklerde sertleşme (ereksiyon) problemleri
• El, ayak ve çene gibi vücut bölümlerinin normalden fazla büyümesi
• Kilo artışı, tansiyon yüksekliği, kan şekeri bozukluğu ile kemik ve kas zayıflığı
• Baş ağrısı ve görme alanı kayıpları
• Sürekli yorgunluk hissi, halsizlik ve soğuğa tahammülsüzlük
• İştah azalması, bulantı, kilo kaybı ve tansiyon düşüklüğü
• Çocuklarda ve ergenlerde büyüme geriliği, boy kısalığı ve ergenliğe girmede gecikme